Privé: Inspiratie2021-11-04T17:34:04+01:00

INSPIRATIE

Werken aan een gezonde bodem is een kwestie van geduld en uithoudingsvermogen, van kennis vergaren en langzaam groeiend inzicht. Onderweg moeten valkuilen vermeden en bergen verzet worden. Hieronder vindt u vele voorbeelden van mensen en hun bodemwerkzaamheden die hierbij tot inspiratie kunnen dienen.

Kringlooplandbouw met markante varkens op Zuylenstein

Bij Leersum doorwoelen sinds eind 2018 bijzondere varkens de bodem van het eeuwenoude landgoed Zuylenstein. De wollige Mangalitza’s, hiernaast afgebeeld, stelen de show, maar ook de als Dalmatiërs gevlekte Bonte Bentheimers zijn een lust voor het oog. De dieren maken onderdeel uit van de ‘stal’ van Stan Gloudemans en Josse Haarhuis, twee jonge, out of the ligbox denkende agrariërs (in 2019 nog genomineerd voor de Soil4U prijs). Ze bestieren zelf de hele keten, van big tot vork, en hun varkens lopen inmiddels op 12 plekken in het land. Op Zuylenstein vonden ze een enthousiaste ontvangst bij mede-eigenaar Jemima de Brauwere, vanuit de familie aangesteld als beheerder. Ze raakte ervan overtuigd dat natuurinclusieve kringlooplandbouw de toekomst heeft. Kleinschalig, met gebruik van alle reststromen, vee dat de akkerbouwactiviteiten aanvult en omgekeerd. Nu vreten de varkens de resten van graanvelden leeg en laten daar hun mest achter. In de bossen ruimen ze de braamstruiken op en bevorderen zo de biodiversiteit. Zuylenstein herbergt ook een moestuin en kippen, en er zijn plannen voor agroforestry en een voedselbos. De landgoedwebsite laat zien wat een prachtige producten de kringloop-in-opbouw al oplevert.
Bron: https://www.platformkringlooplandbouw.nl/initiatieven-en-inspiratie/zuylenstein.

Klimaatrobuust waterbeheer op landgoed Het Lankheet

Dat het klimaat tegenwoordig rare sprongen maakt zal iedereen inmiddels bekend zijn. We merken het onder andere aan extreme droogte en rampzalige overstromingen. Hoe we ons land daar weerbaar tegen kunnen maken, laat landgoed Het Lankheet in de praktijk zien, met onder andere een hele serie watermaatregelen die het landgoed klimaatrobuust maken en al doende ook de wijde omgeving inspireren.
Op het landgoed zijn helofytenfilters (rietvelden) aangelegd die het water van de Buurserbeek filteren, om het dan door het landgoed te leiden en ook landbouwpercelen te bevloeien. Eeuwenoude vloeivelden zijn in ere hersteld. Hierdoor wordt de grondwatervoorraad aangevuld; natuur en landbouw plukken er de vruchten van. Uit metingen aan de vloeivelden blijkt dat deze minder broeikasgassen uitstoten en CO2 vastleggen. Ook het bodemleven floreert. Inmiddels hebben ook agrariërs rondom het landgoed de voordelen van het vasthouden van water ontdekt en hebben boerenstuwtjes aangelegd.
De Buurserbeek die het landgoed van water voorziet is veranderd van een recht kanaal in een meanderende beek op basis van oude topografische kaarten. Het water stroomt minder snel af, biodiversiteit neemt toe. Tot slot maken naaldbossen plaats voor loofbos, dat minder water verdampt en zo bijdraagt aan weerbaarheid in tijden van klimaatverandering. Meer informatie: Het landschap van Het Lankheet

Hagen, heggen, houtsingels en houtwallen

Een van de manieren om Nederland haar biodiversiteit terug te geven is het in ere herstellen van de tienduizenden kilometers aan heggen, hagen, houtsingels en -wallen die vroeger de kleinschalige boerenpercelen omringden als veekering en eigendomsgrens. Onder andere op landgoed Vilsteren stroopt men hiertoe de mouwen op. De introductie voor het zogenoemde Randenplan ligt klaar en er is een ‘menukaart’ in de maak waaruit de betrokken pachters kunnen kiezen om hun perceelranden te verrijken in een op hun bedrijf toegesneden samenstelling. Ook de nieuwsbrief van Land van Ons, het snel groeiende initiatief dat landbouwgrond opkoopt om de transitie naar natuurinclusieve vormen van landbouw te versnellen, besteedt aandacht aan deze veelbelovende transitiepraktijk. Michiel Bussink beschrijft in zijn artikel Land van heggen en hagen, singels en wallen, kort de historie van deze landschapselementen en doet uit de doeken waar ze goed voor zijn. Het noemt maar liefst twaalf soorten ‘opbrengst’, waaronder voor de hand liggende als biodiversiteit, voer en schaduw voor vee en plaagbestrijding, maar ook doordenkertjes als culturele identiteit: een Zuid-Limburgse haag ziet er anders uit dan een Achterhoekse. Lezenswaard!

Watermanagement op landgoed Vilsteren

In dit kort-maar-krachtige filmpje legt Liesbeth Cremers uit hoe zij en haar medewerkers op landgoed Vilsteren omgaan met de waterproblemen die klimaatverandering teweegbrengt. Met behulp van een landschapsecologische systeemanalyse (LESA) is de geschiedenis van het landschap en het water daarin blootgelegd, wat kennis opleverde die juist nu weer bruikbaar is.

Panorama Vechtdal

Op de meeting ‘Toekomst van het Vechtdal’ in oktober 2020 hield Berno Strootman, toen nog een van de Rijksadviseurs voor de fysieke leefomgeving, een energiek en hoopvol verhaal (hier op film, hier in sheets, hier een verslag van de bijeenkomst), gebaseerd op Panorama Nederland, een toekomstvisie op ons land voor de komende 20 jaar, waar de Rijksadviseurs vier jaar aan hebben gewerkt. Vier opgaven staan hierin centraal: energietransitie, woningbouw, klimaatadaptatie en kringlooplandbouw (saillant detail: geen zonneweiden op landbouwgrond noch in Natura 2000-gebieden). Solidariteit is onmisbaar: tussen rijk en arm, jong en oud, laag en hoog Nederland, en ook internationaal. Strootman pleit voor een vervlechting van rentmeester- en koopmanschap, en schetst zes handelingsperspectieven. Panorama Nederland is vanwege de integrale en lange-termijn aanpak bij uitstek geschikt als stramien voor een meer gebiedsgericht programma voor de leefomgeving. In Overijssel is veel enthousiasme voor een ‘Panorama Vechtdal’, en ook andere regio’s kunnen met deze originele en verbeeldingsrijke aanpak hun voordeel doen.

De vruchten van de bodemstructuur

De Royal Academy, de Britse nationale wetenschapsacademie, produceerde in april 2020 een mooi rapport met de (vrij vertaalde) titel Bodemstructuur en de vruchten daarvan. Het rapport verzamelt en integreert bewijs voor de samenhang van bodemstructuur met biodiversiteit, agrarische productiviteit, schoon water en overstromingscontrole, en bestrijding van klimaatverandering. Het is tegelijk ook een cursus, gereedschapskist en actieprogramma voor landmanagers en wetenschappers. Het bevat heldere tabellen, illustraties en grafieken over grondsoorten en bodemstructuur, en middelen om die laatste te meten en verbeteren. Download het rapport hier, de samenvatting hier.

Boom in Overijssel

In bovenstaand filmpje legt Frank Stroeken van Atelier Overijssel – een onafhankelijke organisatie die de ruimtelijke kwaliteit van Overijssel wil bevorderen in samenwerking met overheid, professionals en ruimtelijke partners – nog maar eens uit waarom bomen zo geweldig en zo geweldig belangrijk zijn. Hij vertelt over de plannen om 3000-4000 hectare in de provincie met bomen te beplanten, en nodigt alle Overijsselaars uit mee te denken over waar dat zou kunnen gebeuren.

Beklimmers van het vlakke land

Een prachtige titel, voor een serie documentaires van Omroep Friesland over mensen die bezorgd zijn over het platteland en actie ondernemen. In de tweede aflevering, met landschap als thema, zien we een natuurvriendelijke Friese kleinveeboer, een ondernemer die aan de Waddenkust een restaurant met streekproducten plus wandelroutes inricht, en Soil4U-medewerker Eric Brinckmann, filosoof en rentmeester van landgoed Het Lankheet. We hebben met technologie veel bereikt, betoogt hij, maar ook het landschap gefragmenteerd en gespleten. Méér technologie is niet de oplossing voor de problemen die dat heeft veroorzaakt, we moeten leren meedenken met het landschap en het weer in al zijn verweven functies begrijpen. Kijken!, al was het maar om de boer fluks over hekken te zien springen, de kok op het waddenslik zijn borst vol lucht te zien zuigen, en Erick Brinckmann een middeleeuws watersysteem te zien bedienen op de vloeiweides van Het Lankheet.

Inspiratiesessies

Soil4U landgoedeigenaars en hun pachters laten graag in de praktijk zien hoe hun ontdekkingsreis is begonnen en voortschrijdt. Van een gezonde bodem, met schoon water en voedsel, naar een gezonde leefomgeving. Daarbij krijgen experimenten met voedselbossen, meervoudige waardeschepping en nieuwe businessmodellen speciale aandacht.

Jan Overesch, BD akkerbouwer en varkenshouder

Winnaar Soil4U award 2019

Jan Overesch, winnaar van de Soil4U award 2019,  is biologisch-dynamisch akkerbouwer en varkenshouder in Raalte. In 1994 koos hij voor omschakeling van gangbare naar biologisch-dynamische teelt, toen was de stap naar biologische vleesvarkens in 2002 logisch. Hij heeft ook nog zo’n 30 zoogkoeien. Jan heeft in de loop der jaren een club gelijkgestemden om zich heen verzameld. “Boeren, landgoedeigenaren, adviseurs en anderen die net zo over de bodem denken als ik. Zuinig zijn op de bodem is ons credo, die is de basis van de productieketen. Lees meer

Jan Jonker, duurzame businessmodellen

Jan Jonker is bedrijfskundige, hoogleraar duurzaam ondernemen Radboud Universiteit Nijmegen en hoogleraar sociaal ondernemen & nieuwe businessmodellen aan de Toulouse Business School. Voor een duurzame samenleving zijn businessconcepten gebaseerd op meervoudige waardecreatie van groot belang, vindt hij. In 2019 werkten Jan Jonker en Kien van Hövell van landgoed Grootstal aan een template voor Nieuwe Business Modellen. Hoe vertaal je een idee in een duurzaam businessconcept? Is het template toepasbaar in bestaande businessmodellen? Het klaverbladmodel gaf richting aan de antwoorden op deze vragen.
Op 27 september 2019 hielden Jan Jonker en Kien van Hövell een workshop op landgoed Grootstal over het nieuwe template.

Lennard Duijvestijn, Roggebotstaete

Bij de inpoldering van Flevoland bleek de IJssel in haar monding een grote zandbank uitgespuugd te hebben die, naar de oude Zuiderzeebewoners rog en bot, het Roggebotzand ging heten. Het werd, temidden van de agrarische bedrijven op de rijke zeeklei, natuurgebied. Op ruim 50 ha van dit Roggebotzand ontwikkelt sinds 2012 een groep professionals en vrijwilligers een kersvers landgoed, onder leiding van ‘landmeester’ Lennard Duijvestijn. Lees meer

Sierd Deinum

Sierd Deinum, Graasboerderij

“Halverwege de jaren negentig zagen we steeds duidelijker de schaduwkanten van de manier waarop we ons melkveebedrijf bestierden. De opbrengst nam af, de bodem en de koeien werden minder gezond. Ik moest veel sturen met kunstmest, bestrijdingsmiddelen, krachtvoer en antibiotica. Wat doet dat met de melk? Langzamerhand groeide het inzicht dat het anders moest. Toen ik nog een klein kereltje was, had mijn vader al die bijsturing nauwelijks nodig. Hij molk ook veel buiten. Waarom konden we het niet weer net zo gaan doen?” Lees meer

Wouter van Eck, voedselbos Ketelbroek

Landbouw is wel eens omschreven als het in leven houden van dingen die dood willen en het doden van dingen die willen leven. Dat landbouw en natuur niet noodzakelijkerwijs op voet van oorlog met elkaar hoeven te verkeren, bewijst het voedselbos. Lees meer

Beli den Hartog, agrariër

Beli den Hartog pacht grond van Landgoed Bingerden. Hij is melk- en pluimveehouder en geïnteresseerd in duurzaamheid.
In het kader van Soil4U bezocht hij een masterclass van Joel Salatin, wereldberoemd boer en schrijver die zijn Polyface Farm ontwikkelde tot een voorbeeldbedrijf met een duurzaam gesloten kringloop. In deze video verteld Beli hoe hij terugkijkt op de masterclass en wat hij ervan meeneemt voor zijn eigen bedrijf.

Aardse Helden

Twaalf mensen uit alle windstreken van de samenleving: landbouw, wetenschap, waterschap, alle overheidsniveaus, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en grondeigenaren – inclusief Liesbeth Cremers, een van de Soil4U initiatiefnemers, en Anne van Leeuwen van de regeneratieve boerderij Bodemzicht op landgoed Grootstal.

Wat ze gemeen hebben is zorg voor en bezorgdheid over bodem en ondergrond, en een onbedwingbare neiging de koe bij de horens te vatten als er problemen opdoemen. Op de site van Bewust Bodemgebruik vindt u hun verhalen, opgetekend in het kader van Terragenda, de maatschappelijke bodemagenda 2020-2030.

Tanja Klip, Waterschap Vallei en Veluwe. “We moeten Nederland structureel anders gaan inrichten. Dat kan alleen als alle betrokken partijen grensontkennend samenwerken.”

Douwe Jonkers, ministerie van Infrastructuur & Waterstaat: “Ons ministerie is systeemverantwoordelijk voor het water-bodemsysteem, maar wij zijn niet meer als enige aanspreekbaar, decentrale overheden en private partijen moeten het zelf doen.”

Anne van Leeuwen, boerderij Bodemzicht: “Regeneratieve landbouw combineert alles: gezond voedsel, bodemverbetering, CO2-vastlegging, biodiversiteit, kennis delen.” Hier nog een leuk interview.

Ronnie Hekkenberg, gemeente Zaanstad: “Wat zich onder het aardoppervlak bevindt, komt er in besluitvormingsprocessen bekaaid van af. Ik wil de stem van de ondergrond zijn.”

Johan Bouma, Wageningen Universiteit: “We hebben al honderd jaar onderzoek gedaan! Laten we de praktijk omarmen, letterlijk de boer op gaan en beginnen met meten op voedsel producerende bedrijven, met oog voor grondwaterkwaliteit, CO2 en biodiversiteit.”

Liesbeth Cremers, landgoed Vilsteren: “Wateropgaven, klimaatverandering, verommeling van het landschap, stikstofcrisis, energietransitie, alles komt op ons af; we moeten dat in samenhang aanpakken. Een landgoed is juist daarvoor heel geschikt.”

Saskia Keesstra, Wageningen Environmental Research: “De bodem ligt aan de basis van ons bestaan, en is een spil in het realiseren van vrijwel alle duurzaamheidsdoelen van de VN.”

Martijn van Houten, advies- en ingenieursbureau Witteveen+Bos: “Het Expertisecentrum PFAS is ontstaan vanuit de drijfveer dat ik het mijn kinderen niet zou kunnen uitleggen dat ik tientallen jaren ergens aan had gewerkt en de helft was vergeten.”

Frank Lonnee, provincie Limburg: “Het is mijn droom dat we alle beschikbare bodeminformatie zodanig kunnen aanbieden dat iemand die thuis aan de keukentafel bouwplannen maakt, op zijn tablet de ondergrond 3D kan bekijken.”

Lian Kasper, ingenieursbureau Land&Co: “Ik wil werken aan een regeneratieve cultuur. Die gaat over bodem, maar ook over hoe een gemeenschap zich zodanig opnieuw kan uitvinden dat men duurzaam in een landschap kan leven.”

Paul Camps, gemeente Amersfoort: “Wij willen de bodem inzetten als een batterij die energie levert. Overal zonneweides en windmolens is landschappelijk niet aantrekkelijk.”

Ronald Rovers, TU Delft: “Land is het echte kapitaal waar we met zijn allen van moeten bestaan. Maar wij zijn sprinkhanen, we vreten alles kaal.”

Ga naar de bovenkant