Privé: Inspiratie2022-06-21T11:59:02+02:00

INSPIRATIE

Werken aan een gezonde bodem is een kwestie van geduld en uithoudingsvermogen, van kennis vergaren en langzaam groeiend inzicht. Onderweg moeten valkuilen vermeden en bergen verzet worden. Hieronder vindt u vele voorbeelden van mensen en hun werkzaamheden die hierbij tot inspiratie kunnen dienen.

Kweken voor de toekomst

Al sinds 1996 vinden in het derde weekend van juni op landgoed Bingerden de Internationale Kwekerijdagen plaats, een niet te missen evenement voor liefhebbers van planten en tuinen. Samen met haar stakeholders maakt Bingerden zich sterk voor duurzame landbouw met een gezonde bodem als uitgangspunt, en het landgoed is dan ook, in de persoon van mede-eigenaresse Constance van Weede, een van de oprichters van Soil4U.

In voorgaande jaren hadden de Kwekerijdagen thema’s als ‘De eetbare tuin’ en ‘Een gezonde bodem’. Helemaal in lijn daarmee is dit jaar ‘Kweken voor de toekomst’ het thema. Gerenommeerde kwekers bieden, verspreid over het lommerrijke terrein rond het landhuis, een publiek dat van heinde en verre komt hun kennis en koopwaar aan. Die koopwaar is bijzonder. Zo ontdekken we een kweker met eindeloos veel soorten hosta’s, een stand met alleen maar wilde, inheemse planten, en dahliakweker die een muur van bloemen heeft gebouwd. Verderop vinden we onder andere specialisten in irissen, rozen, vijverplanten en varens. Overal sjouwen mensen kratjes en karretjes met hun aankopen heen en weer naar de ‘Planten Parking’. Sommige strijken neer bij een kweker die ook een lezing verzorgt. Onder een enorme rode beuk horen we Jasper Helmantel van zadenhandel De Cruydt Hoeck een lans breken voor wilde planten in de tuin, voor turfloze tuin- en potgrond en natuurvriendelijke potjes. Pieter Bauwens, voorheen van De Nieuwe Tuin houdt in de boomgaard een bezield betoog over het telen van eetbare planten. Wie wist dat je in Nederland goed sorghum en gierst kunt verbouwen? En dat je van een tuinbonenplant drie keer kunt eten? Eerst het topje van de plant (de luizen eruit wassen want die vinden dat ook erg lekker), dan de verse peultjes, tenslotte de volwassen bonen uit de peulen die je niet hebt opgegeten. En sommige planten gaan zelfs, bij de grond afgesnoeid, nog een keer opnieuw beginnen!

Iedereen die na uren kijken, luisteren en kopen nog energie over heeft, kan tenslotte zijn ogen vergasten op de bijzondere tuinen van Bingerden. De prachtige moestuin met een mengsel van eetbare en decoratieve planten. Het ‘stijve tuintje’ met in strakke vormen gesnoeide buxushagen en een buxuskikkerfontein waarvan je onwillekeurig in de lacht schiet. De kindertuin met fantastische buxus dierfiguren en een bladerprieeltje – veel mooier vind je ze niet. Nieuwsgierig geworden? Ga naar YouTube/Bingerden.

Soil4U’s eigen bodemstrip

We proudly present: een kakelverse strip die het gedachtengoed van Soil4U over bodem, water, landschap en landbouw over het voetlicht brengt op een eigentijdse, speelse manier. Illustrator, kunstenaar en webdesigner Benjamin Brinckmann is de zoon van Eric Brinckmann, directeur van landgoed Het Lankheet, en kent het landgoedbestaan dus van dichtbij. Liefde voor de natuur duikt overal in zijn werk op.
In de strip ontmoeten een landgoedeigenaar en een boer elkaar. Beiden somberen over de droogte en de uitgeputte staat van de bodem op hun bedrijf. Landgoedeigenaar en boer hebben een andere geschiedenis en zoeken de oplossing in verschillende richtingen, maar ze blijven praten. De boer – type ‘aan mijn lijf geen polonaise, de rekeningen moeten wel betaald’ – laat zich overhalen een bezoekje te brengen aan een biologische boerderij, en er ontstaan langzaamaan openingen om over een nieuwe bedrijfsvoering te gaan nadenken. Die misschien wel veel kan opsteken van het gemengde bedrijf van vroeger …
Klik hier voor de volledige strip. NB: U kunt de strip vrij gebruiken voor niet-commerciële doeleinden.

Veerkracht door variatie

Hoe meer variatie in de natuurlijke omgeving, des te meer soorten planten en dieren er kunnen leven en overleven. Logisch, maar in een door grootschalige landbouw, verkeersinfrastructuur en verstedelijking getekend landschap niet meer vanzelfsprekend. In verband met klimaatverandering is variatie, met name binnen een klein gebied, een groot voordeel: al die soorten hoeven dan maar een klein stukje te verhuizen, van droog naar nat, van laag naar hoger, van rijke naar arme grond of vice versa, al naargelang behoefte. Dat vergroot hun overlevingskansen.
Gelukkig is Nederland een ‘gradiëntenland’: nergens in Europa vind je zo veel verschillende geleidelijke overgangen tussen uiteenlopende leefmilieus als hier. Om die gradiëntrijke, heterogene gebieden te versterken, heeft een groep van de unit Wettelijke Onderzoekstaken Natuur & Milieu van de WUR een nieuwe manier ontwikkeld om gradiëntenkaarten te maken. Dat zijn kaarten die ruimtelijke gegevens stapelen over grondwaterstanden, grondsoorten, bodemvruchtbaarheid, reliëf, zout- en zoetwaterkwel en landgebruik (dat laatste omdat landgebruik veel impact heeft op alle andere factoren). Door een nieuwe rekenmethode brengen gradiëntenkaarten nu met meer waarschijnlijkheid in beeld waar kansen liggen voor meer biodiversiteit – een biodiversiteit die bovendien beter bestand is tegen klimaatverandering. De publicatie van de onderzoeksgroep, met prachtige foto’s en kaartvoorbeelden, geeft als casus het stroomgebied van de Oude IJssel tussen Doetinchem en Doesburg, een gebied met een grote gradiëntenrijkdom en – niet toevallig denken wij! – met een grote concentratie aan landgoederen.
Beleidsmakers die biodiversiteit en klimaataanpassing serieus nemen hebben er een krachtig nieuw gereedschap bij. Kijk hier voor de publicatie.

Een toekomstbestendige parel

Veel mensen zal de naam Mariënwaerdt bekend voorkomen: hij prijkt op allerlei delicatessen in vooral biologische winkels, van walnoot-fenegriekkaas tot chutneys en speciaalbiertjes. Ze zijn afkomstig van het Betuwse landgoed met die naam dat flink aan de weg timmert. Het 1000 ha grote Mariënwaerdt herbergt 400 ha natuur en de familie Van Verschuer, inmiddels de negende generatie landgoedeigenaar, gebruikt 400 à 500 ha voor biologische landbouw. Op 200 hectare verbouwen ze voer voor de Holsteiner en Lakenvelder koeien en verder brouwgerst, groente, noten en fruit – hoe kan het ook anders in de Betuwe. De huidige beheerder Otto van Verschuer hoopt bovendien een biologisch-dynamische certificatie te gaan verwerven, en wil nog meer circulair werken dan al gebeurt. Er liggen al zo’n duizend zonnepanelen en het is de bedoeling dat de hele kaasmakerij in de toekomst elektrisch gaat draaien. Veel van de agrarische producten worden op Mariënwaerdt zelf verwerkt en het bedrijf is veelzijdig met onder andere een restaurant, een vergaderlocatie en een boerderijwinkel.
Otto van Verschuer kreeg het stokje doorgegeven van zijn oom en tante, die al in 1999 op de biologische toer gingen. Toen een uitzondering, nu past het landbouwbedrijf naadloos in de toekomstvisie van de overheid. Met haar natuurinclusieve, circulaire en gediversifieerde werkwijze is Mariënwaerdt een toekomstbestendige parel in de landgoederenkroon. Lees hier meer.

Kaas Van Schier en keuzeruimte voor boeren

In 2014 moesten de zeven melkveehouders van Schiermonnikoog samen 20% stikstofreductie leveren, anders zou de provincie een bedrijf uitkopen en dertig hectare land omzetten naar natuur. De boeren kregen de vrije hand wat betreft de middelen, als ze het doel maar haalden. Ze gingen kaas maken onder het merk Van Schier en deden 30% van hun vee de deur uit, waarvoor ze gecompenseerd werden. De stikstofreductie was 40%, alle boeren bleven in bedrijf en de kosten waren gelijk aan die van opkopen.
Die insteek zou hoogleraar Milieu en Duurzaamheid Jan Willem Erisman graag standaard terugzien in het landbouwbeleid, zei hij in zijn oratie voor de Leidse Universiteit in januari 2022. Lokale oplossingen voor natuur- en klimaatdoelen, met keuzeruimte voor boeren en sancties als de doelen niet gehaald worden. De gebiedsgerichte aanpak sluit aan bij het recente coalitieakkoord, stelt hij, maar hoe het handen en voeten gaat krijgen blijft vaag. Hij pleit voor een soort Deltacommissaris voor het landelijk gebied, iemand met een opdracht en budget die los van politieke belangen de landbouwtransitie op de lange termijn begeleidt. Als je mensen de ruimte geeft, zegt hij, kunnen ze goed concrete plannen maken voor lange-termijndoelen waaraan iedereen zich heeft gecommitteerd.

Zoektocht naar nieuw verdienmodel

Op een kennismakingsbijeenkomst van 250 genodigden met de ministers Staghouwer (LNV) en van der Wal (Natuur en Stikstof) mocht Egbert Jaap Mooiweer, rentmeester van landgoed Twickel, een videoboodschap over gebiedsgericht werken inspreken. Uitgaande van een specifiek gebied in transitie op de Deldener es, vroeg hij aandacht voor de zoektocht naar een nieuw verdienmodel voor agrarische ondernemers. Hij liet zien wat er allemaal al gebeurt op de es: het verbinden van landschapselementen, gewas- en graslanddiversificatie door onder andere het aanleggen van heggen, graanranden, kruidenrijk grasland, wild- en vogelakkers, actief bodembeheer en koolstofvastlegging. Maar de maatschappelijke diensten die boeren zo leveren, zijn niet verdisconteerd in de melkprijs en worden vooralsnog uit eigen zak betaald. Mooiweer bracht de hartenkreten van de pachters over: meet natuurwaarden niet alleen op stikstofdepositie, beloon behoud en beheer, geef experimenteerruimte met derogatie en ruimte voor groene meststoffen, werk aan gebiedsontwikkeling die bijdraagt aan een toekomstperspectief en verdienmodel voor agrarische ondernemers.
Als geslaagd voorbeeld van gebiedsontwikkeling noemde hij het Overijsselse programma ‘Samen werkt beter’ (2007-2013) waarin provincie, waterschap, gemeenten en landgoed omvangrijke gebiedsgerichte projecten uitvoerden. Het landgoedmodel, waarin functies per definitie op een prettige manier met elkaar verweven zijn, was daarbij een lichtend baken. Hier een filmpje dat het allemaal op een rijtje zet.

Kringlooplandbouw met markante varkens op Zuylenstein

Bij Leersum doorwoelen sinds eind 2018 bijzondere varkens de bodem van het eeuwenoude landgoed Zuylenstein. De wollige Mangalitza’s, hiernaast afgebeeld, stelen de show, maar ook de als Dalmatiërs gevlekte Bonte Bentheimers zijn een lust voor het oog. De dieren maken onderdeel uit van de ‘stal’ van Stan Gloudemans en Josse Haarhuis, twee jonge, out of the ligbox denkende agrariërs (in 2019 nog genomineerd voor de Soil4U prijs). Ze bestieren zelf de hele keten, van big tot vork, en hun varkens lopen inmiddels op 12 plekken in het land. Op Zuylenstein vonden ze een enthousiaste ontvangst bij mede-eigenaar Jemima de Brauwere, vanuit de familie aangesteld als beheerder. Ze raakte ervan overtuigd dat natuurinclusieve kringlooplandbouw de toekomst heeft. Kleinschalig, met gebruik van alle reststromen, vee dat de akkerbouwactiviteiten aanvult en omgekeerd. Nu vreten de varkens de resten van graanvelden leeg en laten daar hun mest achter. In de bossen ruimen ze de braamstruiken op en bevorderen zo de biodiversiteit. Zuylenstein herbergt ook een moestuin en kippen, en er zijn plannen voor agroforestry en een voedselbos. De landgoedwebsite laat zien wat een prachtige producten de kringloop-in-opbouw al oplevert.
Bron: https://www.platformkringlooplandbouw.nl/initiatieven-en-inspiratie/zuylenstein.

Klimaatrobuust waterbeheer op landgoed Het Lankheet

Dat het klimaat tegenwoordig rare sprongen maakt zal iedereen inmiddels bekend zijn. We merken het onder andere aan extreme droogte en rampzalige overstromingen. Hoe we ons land daar weerbaar tegen kunnen maken, laat landgoed Het Lankheet in de praktijk zien, met onder andere een hele serie watermaatregelen die het landgoed klimaatrobuust maken en al doende ook de wijde omgeving inspireren.
Op het landgoed zijn helofytenfilters (rietvelden) aangelegd die het water van de Buurserbeek filteren, om het dan door het landgoed te leiden en ook landbouwpercelen te bevloeien. Eeuwenoude vloeivelden zijn in ere hersteld. Hierdoor wordt de grondwatervoorraad aangevuld; natuur en landbouw plukken er de vruchten van. Uit metingen aan de vloeivelden blijkt dat deze minder broeikasgassen uitstoten en CO2 vastleggen. Ook het bodemleven floreert. Inmiddels hebben ook agrariërs rondom het landgoed de voordelen van het vasthouden van water ontdekt en hebben boerenstuwtjes aangelegd.
De Buurserbeek die het landgoed van water voorziet is veranderd van een recht kanaal in een meanderende beek op basis van oude topografische kaarten. Het water stroomt minder snel af, biodiversiteit neemt toe. Tot slot maken naaldbossen plaats voor loofbos, dat minder water verdampt en zo bijdraagt aan weerbaarheid in tijden van klimaatverandering. Meer informatie: Het landschap van Het Lankheet

Hagen, heggen, houtsingels en houtwallen

Een van de manieren om Nederland haar biodiversiteit terug te geven is het in ere herstellen van de tienduizenden kilometers aan heggen, hagen, houtsingels en -wallen die vroeger de kleinschalige boerenpercelen omringden als veekering en eigendomsgrens. Onder andere op landgoed Vilsteren stroopt men hiertoe de mouwen op. De introductie voor het zogenoemde Randenplan ligt klaar en er is een ‘menukaart’ in de maak waaruit de betrokken pachters kunnen kiezen om hun perceelranden te verrijken in een op hun bedrijf toegesneden samenstelling. Ook de nieuwsbrief van Land van Ons, het snel groeiende initiatief dat landbouwgrond opkoopt om de transitie naar natuurinclusieve vormen van landbouw te versnellen, besteedt aandacht aan deze veelbelovende transitiepraktijk. Michiel Bussink beschrijft in zijn artikel Land van heggen en hagen, singels en wallen, kort de historie van deze landschapselementen en doet uit de doeken waar ze goed voor zijn. Het noemt maar liefst twaalf soorten ‘opbrengst’, waaronder voor de hand liggende als biodiversiteit, voer en schaduw voor vee en plaagbestrijding, maar ook doordenkertjes als culturele identiteit: een Zuid-Limburgse haag ziet er anders uit dan een Achterhoekse. Lezenswaard!

Watermanagement op landgoed Vilsteren

In dit kort-maar-krachtige filmpje legt Liesbeth Cremers uit hoe zij en haar medewerkers op landgoed Vilsteren omgaan met de waterproblemen die klimaatverandering teweegbrengt. Met behulp van een landschapsecologische systeemanalyse (LESA) is de geschiedenis van het landschap en het water daarin blootgelegd, wat kennis opleverde die juist nu weer bruikbaar is.

Panorama Vechtdal

Op de meeting ‘Toekomst van het Vechtdal’ in oktober 2020 hield Berno Strootman, toen nog een van de Rijksadviseurs voor de fysieke leefomgeving, een energiek en hoopvol verhaal (hier op film, hier in sheets, hier een verslag van de bijeenkomst), gebaseerd op Panorama Nederland, een toekomstvisie op ons land voor de komende 20 jaar, waar de Rijksadviseurs vier jaar aan hebben gewerkt. Vier opgaven staan hierin centraal: energietransitie, woningbouw, klimaatadaptatie en kringlooplandbouw (saillant detail: geen zonneweiden op landbouwgrond noch in Natura 2000-gebieden). Solidariteit is onmisbaar: tussen rijk en arm, jong en oud, laag en hoog Nederland, en ook internationaal. Strootman pleit voor een vervlechting van rentmeester- en koopmanschap, en schetst zes handelingsperspectieven. Panorama Nederland is vanwege de integrale en lange-termijn aanpak bij uitstek geschikt als stramien voor een meer gebiedsgericht programma voor de leefomgeving. In Overijssel is veel enthousiasme voor een ‘Panorama Vechtdal’, en ook andere regio’s kunnen met deze originele en verbeeldingsrijke aanpak hun voordeel doen.

De vruchten van de bodemstructuur

De Royal Academy, de Britse nationale wetenschapsacademie, produceerde in april 2020 een mooi rapport met de (vrij vertaalde) titel Bodemstructuur en de vruchten daarvan. Het rapport verzamelt en integreert bewijs voor de samenhang van bodemstructuur met biodiversiteit, agrarische productiviteit, schoon water en overstromingscontrole, en bestrijding van klimaatverandering. Het is tegelijk ook een cursus, gereedschapskist en actieprogramma voor landmanagers en wetenschappers. Het bevat heldere tabellen, illustraties en grafieken over grondsoorten en bodemstructuur, en middelen om die laatste te meten en verbeteren. Download het rapport hier, de samenvatting hier.

Boom in Overijssel

In bovenstaand filmpje legt Frank Stroeken van Atelier Overijssel – een onafhankelijke organisatie die de ruimtelijke kwaliteit van Overijssel wil bevorderen in samenwerking met overheid, professionals en ruimtelijke partners – nog maar eens uit waarom bomen zo geweldig en zo geweldig belangrijk zijn. Hij vertelt over de plannen om 3000-4000 hectare in de provincie met bomen te beplanten, en nodigt alle Overijsselaars uit mee te denken over waar dat zou kunnen gebeuren.

Beklimmers van het vlakke land

Een prachtige titel, voor een serie documentaires van Omroep Friesland over mensen die bezorgd zijn over het platteland en actie ondernemen. In de tweede aflevering, met landschap als thema, zien we een natuurvriendelijke Friese kleinveeboer, een ondernemer die aan de Waddenkust een restaurant met streekproducten plus wandelroutes inricht, en Soil4U-medewerker Eric Brinckmann, filosoof en rentmeester van landgoed Het Lankheet. We hebben met technologie veel bereikt, betoogt hij, maar ook het landschap gefragmenteerd en gespleten. Méér technologie is niet de oplossing voor de problemen die dat heeft veroorzaakt, we moeten leren meedenken met het landschap en het weer in al zijn verweven functies begrijpen. Kijken!, al was het maar om de boer fluks over hekken te zien springen, de kok op het waddenslik zijn borst vol lucht te zien zuigen, en Erick Brinckmann een middeleeuws watersysteem te zien bedienen op de vloeiweides van Het Lankheet.

Inspiratiesessies

Soil4U landgoedeigenaars en hun pachters laten graag in de praktijk zien hoe hun ontdekkingsreis is begonnen en voortschrijdt. Van een gezonde bodem, met schoon water en voedsel, naar een gezonde leefomgeving. Daarbij krijgen experimenten met voedselbossen, meervoudige waardeschepping en nieuwe businessmodellen speciale aandacht.

Jan Overesch, BD akkerbouwer en varkenshouder

Winnaar Soil4U award 2019

Jan Overesch, winnaar van de Soil4U award 2019,  is biologisch-dynamisch akkerbouwer en varkenshouder in Raalte. In 1994 koos hij voor omschakeling van gangbare naar biologisch-dynamische teelt, toen was de stap naar biologische vleesvarkens in 2002 logisch. Hij heeft ook nog zo’n 30 zoogkoeien. Jan heeft in de loop der jaren een club gelijkgestemden om zich heen verzameld. “Boeren, landgoedeigenaren, adviseurs en anderen die net zo over de bodem denken als ik. Zuinig zijn op de bodem is ons credo, die is de basis van de productieketen. Lees meer

Jan Jonker, duurzame businessmodellen

Jan Jonker is bedrijfskundige, hoogleraar duurzaam ondernemen Radboud Universiteit Nijmegen en hoogleraar sociaal ondernemen & nieuwe businessmodellen aan de Toulouse Business School. Voor een duurzame samenleving zijn businessconcepten gebaseerd op meervoudige waardecreatie van groot belang, vindt hij. In 2019 werkten Jan Jonker en Kien van Hövell van landgoed Grootstal aan een template voor Nieuwe Business Modellen. Hoe vertaal je een idee in een duurzaam businessconcept? Is het template toepasbaar in bestaande businessmodellen? Het klaverbladmodel gaf richting aan de antwoorden op deze vragen.
Op 27 september 2019 hielden Jan Jonker en Kien van Hövell een workshop op landgoed Grootstal over het nieuwe template.

Lennard Duijvestijn, Roggebotstaete

Bij de inpoldering van Flevoland bleek de IJssel in haar monding een grote zandbank uitgespuugd te hebben die, naar de oude Zuiderzeebewoners rog en bot, het Roggebotzand ging heten. Het werd, temidden van de agrarische bedrijven op de rijke zeeklei, natuurgebied. Op ruim 50 ha van dit Roggebotzand ontwikkelt sinds 2012 een groep professionals en vrijwilligers een kersvers landgoed, onder leiding van ‘landmeester’ Lennard Duijvestijn. Lees meer

Sierd Deinum

Sierd Deinum, Graasboerderij

“Halverwege de jaren negentig zagen we steeds duidelijker de schaduwkanten van de manier waarop we ons melkveebedrijf bestierden. De opbrengst nam af, de bodem en de koeien werden minder gezond. Ik moest veel sturen met kunstmest, bestrijdingsmiddelen, krachtvoer en antibiotica. Wat doet dat met de melk? Langzamerhand groeide het inzicht dat het anders moest. Toen ik nog een klein kereltje was, had mijn vader al die bijsturing nauwelijks nodig. Hij molk ook veel buiten. Waarom konden we het niet weer net zo gaan doen?” Lees meer

Wouter van Eck, voedselbos Ketelbroek

Landbouw is wel eens omschreven als het in leven houden van dingen die dood willen en het doden van dingen die willen leven. Dat landbouw en natuur niet noodzakelijkerwijs op voet van oorlog met elkaar hoeven te verkeren, bewijst het voedselbos. Lees meer

Beli den Hartog, agrariër

Beli den Hartog pacht grond van Landgoed Bingerden. Hij is melk- en pluimveehouder en geïnteresseerd in duurzaamheid.
In het kader van Soil4U bezocht hij een masterclass van Joel Salatin, wereldberoemd boer en schrijver die zijn Polyface Farm ontwikkelde tot een voorbeeldbedrijf met een duurzaam gesloten kringloop. In deze video verteld Beli hoe hij terugkijkt op de masterclass en wat hij ervan meeneemt voor zijn eigen bedrijf.

Aardse Helden

Twaalf mensen uit alle windstreken van de samenleving: landbouw, wetenschap, waterschap, alle overheidsniveaus, het bedrijfsleven, maatschappelijke organisaties en grondeigenaren – inclusief Liesbeth Cremers, een van de Soil4U initiatiefnemers, en Anne van Leeuwen van de regeneratieve boerderij Bodemzicht op landgoed Grootstal.

Wat ze gemeen hebben is zorg voor en bezorgdheid over bodem en ondergrond, en een onbedwingbare neiging de koe bij de horens te vatten als er problemen opdoemen. Op de site van Bewust Bodemgebruik vindt u hun verhalen, opgetekend in het kader van Terragenda, de maatschappelijke bodemagenda 2020-2030.

Tanja Klip, Waterschap Vallei en Veluwe. “We moeten Nederland structureel anders gaan inrichten. Dat kan alleen als alle betrokken partijen grensontkennend samenwerken.”

Douwe Jonkers, ministerie van Infrastructuur & Waterstaat: “Ons ministerie is systeemverantwoordelijk voor het water-bodemsysteem, maar wij zijn niet meer als enige aanspreekbaar, decentrale overheden en private partijen moeten het zelf doen.”

Anne van Leeuwen, boerderij Bodemzicht: “Regeneratieve landbouw combineert alles: gezond voedsel, bodemverbetering, CO2-vastlegging, biodiversiteit, kennis delen.” Hier nog een leuk interview.

Ronnie Hekkenberg, gemeente Zaanstad: “Wat zich onder het aardoppervlak bevindt, komt er in besluitvormingsprocessen bekaaid van af. Ik wil de stem van de ondergrond zijn.”

Johan Bouma, Wageningen Universiteit: “We hebben al honderd jaar onderzoek gedaan! Laten we de praktijk omarmen, letterlijk de boer op gaan en beginnen met meten op voedsel producerende bedrijven, met oog voor grondwaterkwaliteit, CO2 en biodiversiteit.”

Liesbeth Cremers, landgoed Vilsteren: “Wateropgaven, klimaatverandering, verommeling van het landschap, stikstofcrisis, energietransitie, alles komt op ons af; we moeten dat in samenhang aanpakken. Een landgoed is juist daarvoor heel geschikt.”

Saskia Keesstra, Wageningen Environmental Research: “De bodem ligt aan de basis van ons bestaan, en is een spil in het realiseren van vrijwel alle duurzaamheidsdoelen van de VN.”

Martijn van Houten, advies- en ingenieursbureau Witteveen+Bos: “Het Expertisecentrum PFAS is ontstaan vanuit de drijfveer dat ik het mijn kinderen niet zou kunnen uitleggen dat ik tientallen jaren ergens aan had gewerkt en de helft was vergeten.”

Frank Lonnee, provincie Limburg: “Het is mijn droom dat we alle beschikbare bodeminformatie zodanig kunnen aanbieden dat iemand die thuis aan de keukentafel bouwplannen maakt, op zijn tablet de ondergrond 3D kan bekijken.”

Lian Kasper, ingenieursbureau Land&Co: “Ik wil werken aan een regeneratieve cultuur. Die gaat over bodem, maar ook over hoe een gemeenschap zich zodanig opnieuw kan uitvinden dat men duurzaam in een landschap kan leven.”

Paul Camps, gemeente Amersfoort: “Wij willen de bodem inzetten als een batterij die energie levert. Overal zonneweides en windmolens is landschappelijk niet aantrekkelijk.”

Ronald Rovers, TU Delft: “Land is het echte kapitaal waar we met zijn allen van moeten bestaan. Maar wij zijn sprinkhanen, we vreten alles kaal.”

Ga naar de bovenkant