HET LANDGOEDMODEL

De initiatiefnemers van Soil4U zien toekomst in natuurinclusieve land- en bosbouw, duurzaamheid, kleinschaligheid, gezamenlijkheid en meervoudige waardeschepping. Landgoederen lenen zich bij uitstek voor een transitie van de gangbare land- en bosbouw in die richting. Historisch zijn het landschappen van verwevenheid, plaatsen waar natuurwaarden samenkomen met economische, cultuurhistorische en sociale waarden, waar componenten elkaar zodanig kunnen versterken dat het geheel meer is dan de som der delen. Landgoedeigenaars zijn gewend vanuit het grote geheel en multidisciplinair te denken, en zij dragen het ideaal van goed rentmeesterschap van generatie op generatie over. Niet onbelangrijk: ze kunnen aan vele knoppen tegelijk draaien en daardoor een effectieve regie voeren, zowel binnen de grenzen van het

landgoed als in de interactie met de wereld daarbuiten. Mits een dergelijke regisseursrol gevoed wordt door alle bij het landgoed betrokken partijen en voldoende draagvlak heeft, ontstaat zo sterke uitgangspositie om de vele urgente maatschappelijke opgaven waarvoor we staan – denk aan klimaatadaptatie, circulaire economie en energietransitie – het hoofd te bieden. In de loop van haar bestaan heeft Soil4U gemerkt dat mensen die gebiedsgericht met land en bodem werken, het landgoedmodel goed kunnen gebruiken als metafoor en inspiratiebron. We juichen dat toe, en werken graag samen met geïnteresseerde partijen. Hieronder vindt u informatie over soms radicaal nieuwe werkwijzen en instrumenten die wij gebruiken of die nog volop in ontwikkeling zijn, en die wij graag met u delen.

Manifest Klimaatrobuuste Landgoederen

Een groeiende groep particuliere bos- en landgoedeigenaren en -beheerders wil een bijdrage leveren aan het opvangen van de gevolgen van klimaatverandering. In de vorm van een Manifest roept Soil4U namens hen overheden op om maatregelen op particuliere gronden te faciliteren. Een eerste stap werd gezet op 5 juli 2019, tijdens de expertmeeting op landgoed Vilsteren over klimaatmaatregelen in bossen en op landgoederen. Op de Soil4U dag / FPG Landgoeddag op 3 oktober 2019 werd het Manifest Klimaatrobuuste Landgoederen gelanceerd, inmiddels al door meer dan 100 landgoederen ondertekend. We roepen alle particuliere grondbezitters op de gelederen te versterken en het Manifest te onderschrijven.

U kunt uw intentie tot deelname mailen naar fpg@grondbezit.nl.

Community of Practice

In 2021 start Soil4U met Community of Practice (CoP) bijeenkomsten voor particuliere landgoederen die het Manifest Klimaatrobuuste Landgoederen onderschrijven. Onderschrijven betekent niet louter een handtekening zetten, we willen echte zoden aan een echte dijk zetten. Dat kan bijvoorbeeld in de vorm van bomen planten, of met partijen rond een landgoed een gebiedsproces in gang zetten op weg naar duurzaam bodemgebruik. In de (online) CoP bijeenkomsten ontmoeten we elkaar, krijgen we informatie van experts en wisselen onderling ervaringen, kennis en ideeën uit. Soil4U fungeert als leernetwerk en biedt contacten en handvatten voor particuliere landgoedeigenaren en -beheerders en andere gebiedsregisseurs.

Geef hier uw interesse en hulpvragen door en we nemen contact met u op.

Toekomstbestendig pachtcontract

Landgoed Vilsteren experimenteert sinds kort met een revolutionair pachtcontracht, ontworpen om in dialoog met pachters te werken aan bodemverbetering. De overeenkomst moet de pachter langetermijnzekerheid bieden, anderzijds verduurzaming stimuleren. Maatwerk en flexibiliteit zijn belangrijk. Grond wordt verpacht voor minimaal 12 jaar, op voorwaarden die een transitie mogelijk maken naar natuurinclusieve landbouw. Ze zijn vervat in 14 criteria, bijvoorbeeld per 10 koeien minimaal 1 hectare voor weidegang; niet-kerende grondbewerking; geen kunstmestgebruik; aanplant van minimaal 50 bomen en struiken; minimaal 65 % eiwit van eigen land; stikstofoverschot minder dan 150 kilo/ha, en het volgen van cursussen duurzame landbouw. Voldoen aan een criterium levert punten op, als de boer na 12 jaar minimaal 51 % van het totaal heeft behaald, wordt het contract verlengd. De Grondkamer keurde het pachtcontract zonder slag of stoot goed.

Betaalde ecosysteemdiensten

Net als het nieuwe pachtcontract, zou het betalen van ecosysteemdiensten aan boeren wel eens een bijdrage kunnen leveren aan een doorbraak voor de landbouwtransitie. Landgoed Vilsteren heeft in samenwerking met het Louis Bolk Instituut en gesubsidieerd door de provincie Overijssel hiermee een begin gemaakt: boeren worden betaald voor prestaties op het gebied van stikstofreductie en klimaatadaptatie. De gedachte erachter is simpel: als boeren de maatschappij een dienst bewijzen en daardoor productieverlies lijden, worden ze gecompenseerd. ‘Dit moet het nieuwe normaal worden’, zegt Eric Brinckmann, rentmeester van landgoed Het Lankheet, ‘en liefst niet afhankelijk van projectsubsidies want die kunnen worden stopgezet. Transitie is geen sprint maar een marathon. Het ligt voor de hand om te kijken naar fondsen voor klimaatadaptatie en bodemverbetering, misschien ook naar het geld bestemd voor uitkoop van agrarische bedrijven.’

Boeren zijn enthousiast, er komen zelfs aanvragen van boeren buiten landgoed Vilsteren.

Vloeiweiden

Uitdroging, overstromingen – door schade en schande komen we erachter dat aanpassing aan natuurlijke ecosystemen op den duur beter werkt dan beheersing tot op het gaatje. We kunnen wat dat betreft veel leren van het verleden, iets wat op landgoed Het Lankheet resulteerde in herstel van middeleeuwse vloeiweiden. In vroeger eeuwen werd kalk- en mineralenrijk kwelwater van plaatselijke beken gebruikt om graslanden te bevloeien en bemesten, het hield ook het gras vorstvrij. In de twintigst eeuw verdreef kunstmest dit gratis bodemverrijkingssyteem, en voortaan werd water weggepompt om de kunstmest niet weg te spoelen. Het landschap verdroogde, natuur verdween, en zonder opvang voor een periodiek teveel aan water ontstonden overstromingen.

In 1999 is een deel van het Lankheetse vloeiweidensysteem hersteld. Enerzijds voor verdrogingsbestrijding, natuurherstel en waterberging, anderzijds om wandelaars te laten genieten van dit bijzondere erfgoed. De vloeiweiden zijn uitgebouwd tot een Waterpark waaraan zuiverende rietvelden, een omgeleide beek en landschapskunstenaars een bijdrage leveren. Als bonus ontstonden ook nog werkervaringsplaatsen voor jongeren. Met de integratie van ecologische, cultuurhistorische, economische en sociale aspecten belichamen de vloeiweiden op een geheel eigen manier het Soil4U gedachtegoed. Neem een kijkje!

Landgoedvenster

Sommige landgoederen zijn een landhuis met een beetje grond, andere bestaan uit vele hectares landbouw- en natuurgrond. Sommige zijn al vele generaties familiebezit, andere eigendom van terreinbeherende organisaties als Staatsbosbeheer. In het kader van de Green Deal heeft een initiatiefgroep Wageningen Universiteit gevraagd een praktisch, flexibel en transparant instrument te ontwikkelen dat helpt bij het duiden van eigen landgoedwaarden, en deze visualiseert in hun samenhang. WUR PPO, Praedium en adviesbureau Wing hebben twee instrumenten gemaakt waarvan er een is doorontwikkeld tot het online instrument het Landgoedvenster. Men vult een lijst vragen op acht onderdelen: beleving ruimtelijke kwaliteit, natuur, kringlopen, economie, ondernemerschap, gastvrijheid, verbondenheid en gemeenschap, en cultuur. De resultaten worden weergeven in een cirkeldiagram (te downloaden als pdf) en geven inzicht in de specifieke landgoedkwaliteiten.

Het instrument heeft meerwaarde als men het met andere betrokkenen invult en bespreekt, bijvoorbeeld tijdens masterclasses. Men krijgt inzicht in kansen en uitdagingen voor het onderhavige landgoed, en men kan ook kan men het ingevulde instrument gebruiken in gesprekken met bijvoorbeeld overheden. Wilt u ermee aan de slag? Kijk op hetlandgoedbedrijf.nl/landgoedvenster

Sensorisch landschap

Landeigenaren willen steeds vaker beheermaatregelen nemen om de bodemvitaliteit te verbeteren. Eenvoudig te interpreteren kwaliteitsindicatoren kunnen helpen om het effect van beheermaatregelen te monitoren. Bestaande bodemindicatorensets richten zich voornamelijk op bodemvruchtbaarheid en missen eenvoudige indicatoren voor biodiversiteit, broeikasgasuitstoot en waterregulering. In het project Sensorisch landschap onderzoeken we op 30 percelen of we met nieuwe technieken juist deze ecosysteemdiensten kunnen monitoren. De focus ligt op het toepassen van eDNA analyse van de bodem en het inzetten van ‘cheaptech IoT’ sensoren. Op basis van deze metingen zullen indicatoren ontwikkeld worden voor de ecosysteemdiensten: biodiversiteit, beperken broeikasgasemissies en waterregulering, als onderdeel van de Open Bodem Index (OBI)-indicatorenset. Op de foto wordt op een praktijkdag Sensorisch landschap op landgoed Het Lankheet een cheaptechbodemsensor geplaatst.