MANIFEST KLIMAATROBUUSTE LANDGOEDEREN

Een groeiende groep particuliere bos- en landgoedeigenaren en -beheerders maakt zich zorgen over klimaatverandering en zet zich in om die te beteugelen. Een eerste stap werd gezet op de Soil4U dag / FPG Landgoeddag, juli 2019 op landgoed Vilsteren, met als thema klimaatmaatregelen in bossen en op landgoederen. Het resulteerde in de lancering eind oktober 2019 van het Manifest Klimaatrobuuste Landgoederen, inmiddels ondertekend door ruim 100 landgoedeigenaren die samen goed zijn voor 120.000 van de in totaal 200.000 hectare particulier grondbezit. De ondertekenaars committeren zich aan concrete maatregelen: ze gaan op hun gronden biodiverse en klimaatbestendige bomen en hagen planten, en natuurgerichte landbouw en kwaliteitsrecreatie bevorderen. In 2021 gaan we door met de in november 2020 gestarte nationale boomplantactie, en organiseren we bovendien een serie Community of Practice bijeenkomsten.
We roepen alle particuliere grondeigenaren op de gelederen te versterken en het Manifest te onderschrijven. U kunt uw intentie tot deelname mailen naar fpg@grondbezit.nl.

COMMUNITY OF PRACTICE BIJEENKOMSTEN

12-1-2021

De Federatie Particulier Grondbezit en Soil4U mogen terugkijken op een geslaagde Community of Practice (CoP) bijeenkomst op 12 januari jl., getuige ook de hartelijke dankwoordjes die na afloop binnenstroomden.
In haar openingswoorden benadrukte Adrienne Vriesendorp van de FPG de belangrijke rol van het particulier initiatief voor de  financieel niet bepaald dichtgetimmerde bossenstrategie van de overheid en zei daarbij: “Wij hebben ook de ambitie die rol te spelen.” Ze betoonde zich enthousiast over de samenwerking met Soil4U, waarbij de FPG aan alle gesprekstafels waar zij aanschuift gebruik kan maken van de ervaringen van Soil4U als praktijkplatform.
Nadat Liesbeth Cremers van landgoed Vilsteren de stand van zaken had uiteengezet met betrekking tot het Manifest Klimaatrobuuste Landgoederen, legde Gijs Kuneman van Bosgroep Midden-Nederland in zijn update van bossen en klimaat onder andere uit waarom niet alle boomplantacties gelijkwaardig zijn wat betreft meting en borging van CO2-opslag. Een ‘harde’ borging is in de maak, met externe controle op onderhoud van geplante bomen en een certificaat van de Stichting Nationale Koolstofmarkt dat pas na 10 jaar wordt uitgereikt. Zo’n systeem is duur, en de compensatie voor CO2-opslag zal dan ook hoogstens aanvullend zijn op eigen inzet en subsidies. Met andere woorden: niet de portemonnee maar het klimaat is de grootste begunstigde. Het kan lonen de interesse te wekken van een bedrijf dat maatschappelijk verantwoord ondernemen echt in praktijk wil brengen.
De presentatie van Liesbeth Cremers over ervaringen in het Vechtdal was naast een enthousiast betoog over het landgoedmodel en betaling aan pachters voor geleverde ecosysteemdiensten, ook een pleidooi voor gebiedssamenwerking. In Overijssel heeft dat al veel opgeleverd, niet alleen in wederzijds begrip maar ook bijvoorbeeld in een project Biodiversiteit Landgoederen in het Vechtdal.
De bijeenkomst werd zo mogelijk nóg praktischer met de presentatie van Eric Brinckmann (landgoed Het Lankheet) en Kees van Bochove (Universiteit Wageningen) over een innovatief meetinstrument voor bodemkwaliteit. De zogeheten Open Bodem Index is een efficiënt meetinstrument, maar omdat het vooral in een agrarische context is ontwikkeld, ontbreken bodembiologische en klimaat-indicatoren. Het project Sensorisch Landschap, uitgevoerd op landgoederen met jonge onderzoekers, beoogt die leemte te vullen. De grafiek die de hoeveelheid bodemleven in de boswei op het Lankheet in beeld brengt is een studieobject van jewelste. “Ik ken die wei”, zei Eric Brinckmann, “en je zag dat vernatting meteen minder CO2-uitstoot opleverde. Interessant voor agrariërs met natuurdoelen.”
Geïnteresseerde Manifestondertekenaars worden uitgenodigd zich op te geven (info@soil4u.nl), selectie vindt plaats als alles financieel rond is. En als we weer pandemievrij zijn, vindt een volgende CoP op dit onderwerp plaats in de wei.
Tot slot vertelde Liesbeth Cremers over een interessant nieuw wapen in de strijd: het uitdaagrecht, onderdeel van omgevingsvisies. Het betekent dat je de overheid kunt uitdagen door als particulier aan de slag te gaan en zo de uitvoering van overheidsbeleid kunt versnellen. Het Manifest doet feitelijk precies dat. “Je kunt meer dan je denkt, en de tijd is er rijp voor,” woorden die een passende afsluiting vormden van de inspirerende bijeenkomst. Schrijf u in voor onze nieuwsbrieven om op de hoogte te blijven van volgende CoPs!

BOOMPLANTACTIE

Laat duizenden bomen groeien!

In het kader van het Manifest Klimaatrobuuste Landgoederen is op 18 november 2020 een nationale boomplantactie van start gegaan op particuliere landgoederen. Hieronder een impressie van de resultaten. Doe ook mee, zorg voor een vitale bodem, reduceer CO2-uitstoot en maak Nederland mooier! Stuur uw foto’s van boomplantacties vergezeld van informatie over wie, waar en wat naar info@soil4u.nl.

Het Zwarte Water, Drenthe

Op landgoed Het Zwarte Water in Drenthe hebben eigenaren Walter, Maarten en Marlies Hulshof dit jaar 1,2 ha uit de verpachte landbouwgrond gehaald om er bos van te maken. Op 20 november zijn de eerste bomen geplant van de 1100 die er nog dit seizoen gaan komen. Daarnaast hebben ze 2 ha dood fijnspar bos gekapt (de letterzetter had erin huisgehouden), dat ze ook opnieuw gaan inplanten. In totaal gaat het om 2400 bomen. Na twee teleurstellende ervaringen met het aanvragen van omvormingssubsidie, doen ze dit alles op eigen kosten, in eigen beheer en met eigen handen, waarbij kinderen en aanhang meehelpen. Onder die aanhang ook Mazhar Salka (3e links op groepsfoto) , vader van een Syrisch gezin dat in afwachting van een verblijfsvergunning en woning (inmiddels verleend) onderdak had gevonden bij Marlies Hulshof. De bocht in de weg waar hij een eik plantte heet nu de Salkabocht. “Het boomplanten zorgt voor gezellige dagen, en we hopen hiermee de betrokkenheid van de volgende generatie te vergroten,” schrijft Maarten Hulshof.

Grootstal, Gelderland

Wandelaars langs de St Jacobsweg tussen Nijmegen en Malden kunnen zich vast gaan verheugen: Pim van Hövell, vierde generatie op landgoed Grootstal, plant hier de eerste linde van wat een bomenlaan van allure moet worden. In plaats van in een statige uniforme beplanting voorziet het plan in een wat lossere menging van eik en linde, zowel voor de biodiversiteit als om de eikenprocessierups in toom te houden. De bomen worden mede gefinancierd door Radboud Universiteit en Radboud Imc, uit de besparing op printkosten – win-win over de hele linie.
In het Masterplan dat Grootstal voor het grotere gebied heeft laten maken is de St Jacobsweg de centrale as door een bomenrijk voedsellandschap van de 21e eeuw, bestaande uit een voedselbos, regeneratieve boomweiden en een zelfoogstmoestuin als alley-cropping (gewassen in rijen) tussen notenbomen.

Vilsteren, Overijssel

Met de actie 1.100.000 bomen erbij in Overijssel loopt de provincie in de voorhoede van milieubewust en toekomstbestendig Nederland. Landgoed Vilsteren loopt dan weer voorop in die voorhoede, met in totaal 5.116 nieuwe dit najaar geplante bomen. Bij Erve Meijerink, een van de landgoedbedrijven, plantten op 18 november Bente en Lorin Hulsman een mooie Robinia als startschot voor de de nationale landgoederenboomplantactie, daarbij geholpen door gedeputeerde Gert Harm ten Bolscher. De Robinia wordt de centrale boom in pluktuin en vodselbos die de familie Hulsman naast hun melkveebedrijf en schapenhouderij aanlegt.
In de Vliers is een perceel fijnspar gerevitaliseerd. Klimaatopwarming en droogte geven ruim baan aan de letterzetter, een kever die verzwakte bomen definitief het hoekje om stuurt; hierdoor heeft de fijnspar in Nederland geen toekomst meer. De opstand fijnspar is geveld en omdat een gasleiding van de Gasunie diepwortelende bomen onmogelijk maakt, zijn er Europese lariks en Noorse esdoorn teruggeplant, zo’n 500 op 2000 m2. Ook elders op Vilsteren wordt bos gerevitaliseerd, met als resultaat dit najaar 5.116 nieuwe bomen.
Tot overmaat van plantplezier stelde de provincie via het Overijssels Particulier Grondbezit 50 ‘pronkbomen’ ter beschikking voor de vele particuliere landgoederen die het Manifest Klimaatrobuuste Landgoederen hebben ondertekend. Het betreft klimaatbestendige bomen als haagbeuk, tamme kastanje, boomhazelaar, walnoot, elsbes, winterlinde, fladderiep en zoete kers. Op Vilsteren staat nu een haagbeuk in de bosrand bij de Vliers.

Zeven landgoederen, Overijssel

Alweer kregen we foto’s binnen uit Overijssel, deze keer van 7 particuliere landgoederen: Bruinehaar, De Helmer, Hessum, Het Lotter, Hof te Boekelo, Kalheupink en Open Hamei. Zij maakten gebruik van het in bovenstaand bericht genoemde aanbod van het Overijssels Particulier Grondbezit om op het landgoed een klimaatbestendige pronkboom te planten. Een inspirerend voorbeeld, dat elders hopelijk veel navolging gaat vinden, want bomen zijn belangrijk in alle haarvaten van ons ecosysteem. Een Belgische psychiater zei ooit: wie met een boom kan praten hoeft nooit naar de psychiater, al denken veel mensen het tegenovergestelde.

De Ruiting, Noord-Brabant

Kardinaalsmuts, hazelaar, eik, els, sleedoorn, berk – het dorp Esch is sinds kort 1000 veelsoortige bomen rijker. Een paar jaar geleden ontstond bij initiatiefnemers Maurits en Martine van Bouwdijk en buurtgenoten het plan om buurtschap de Ruiting te vergroenen. De buurman begon met het beplanten van zijn weilanden. Toen hij in 2018 overleed en de familie Van Bouwdijk de grond overnam en toevoegde aan eigen percelen, ontstond een aaneengesloten stuk grond van 10 hectare dat reikt tot aan de Essche stroom. “We zijn van plan nog 2000 bomen en struiken bij te planten,” zegt Maurits van Bouwdijk, “en op termijn wordt het een klein landgoed, een bosrijk, cultuurhistorisch landschap met een biodiverse flora en fauna.”
Het initiatief wordt toegejuicht door de lokale organisatie Huis & Omgeving in Transitie (HOT), die 1000 bomen wil planten in iedere kern van de binnenkort op te splitsen gemeente Haaren, waartoe behalve Esch en Haaren ook Helvoirt en Biezenmortel behoren (www.coophot.nl/1000-bomen.html). Voor Esch realiseerde de familie van Bouwdijk die doelstelling in één klap en bovendien uit eigen zak, wat HOT speelruimte geeft voor nóg meer bomen. Overigens gaat het dorp na de splitsing bij Boxtel horen, en naar verluidt zoekt men al aansluiting bij Boxtels eigen Bomenbrigade.

Vilsteren, Overijssel

In de moestuin van Huis Vilsteren zijn voor de drie kleinkinderen boompjes geplant. Helaas konden de kleintjes er vanwege corona zelf niet bij zijn. Het achterste boompje is voor kleinkind nummer drie, die nog geboren moet worden.
De boompjes – een honingboom, een moerbeiboom en een bijenboom – zijn een aanvulling op de permacultuur ontwikkelingen in de moestuin.